Gần đây có gã bạn là hotvit giới thiệu mua tập sách “Kể chuyện cờ Tướng”, sách trình bày đẹp, có ảnh chụp đầy đủ các danh thủ miền Nam từ thời lão tiền bối Nguyễn Thanh Ngoan, Trần Dụ Tham, Hứa Văn Hải cho tới lớp Phạm Tấn Hoà, Hoàng Đình Hồng rồi tới thế hệ Mai Thanh Minh, Trần Quới và sau rốt là Ngô Lan Hương, Đào Quốc Hưng, Lâm tay dài… cùng với các ván cờ minh hoạ của họ. Sách khá hay, đặc biệt phát hiện ra trong sách có nhắc tới học giả Lý Văn Hùng (tự Thần Long) là nhà báo, nhà ngôn ngữ học được đánh giá là ngừời có công bắc cầu ngôn ngữ Saigon – Chợ Lớn, ông cũng là nhà nghiên cứu cờ Tướng. Do mình ưa sưu tầm sách cũ nên lại thấy trong một cuộc tranh luận của các học giả Lê Ngọc Trụ, Vương Hồng Sển với thầy giáo Nguyễn Hoá hồi nửa thế kỷ trước về từ “sắp nóc” có dẫn chứng sách của Lý học giả là quyển Tân Biên Hoa Việt Từ Điển để làm dẫn chứng. Thấy sách mới, cũ có liên quan với nhau nên cũng vui vui.

Nói lộn xộn lạc đề rồi. Sách cờ Tướng thì các bạn chắc xem nhiều nên hôm nay vô đây chỉ để kể chuyện…Cờ Vua với tập sách “Kể chuỵên cờ Vua” xuất bản cách nay cũng hơn 20 năm rồi. Sách dày 226 trang, giá 7.000 đồng.

Tuy hai bộ môn không giống nhau, nhưng thiết nghĩ đọc giai thoại các danh thủ làng cờ thì có lẽ đều hào hứng thú vị như nhau cả thôi. Đều là những chiến tích kỳ ảo lẫy lừng, đều là những quan điểm độc đáo, đều là sự dày công khổ luyện, những thăng trầm vinh nhục của bộ môn tĩnh mà lại rất động này.

Mỗi ngày xin mỗi gõ máy chút chút cho vui tay.

Trước hết xin dẫn lại những lời ca ngợi của nhà thơ Ả rập là Mitác vào thế kỷ 11 về cờ rằng: (có lẽ bạn cờ nào cũng thấy hay)

“Đó là niềm an ủi thần kỳ với một tình yêu không được đền đáp, một phương cách hữu hiệu để khỏi bị rượu làm say, đó là vị quân sư anh minh trong lĩnh vực quân sự và người bạn đáng tin cậy trong cảnh cô đơn”.

1. CÁI ĐỒNG HỒ

Năm 1834 và 1835 có trận đấu giữa 2 danh thủ kiệt xuất là Lui Saclơ Labuađon (Pháp) và một người Ixlanda (Anh) tên Alecxađrơ Mác Đônen. Hai người ngồi vào bàn suy nghĩ thoải mái. Không ai nghĩ đến việc mỗi đấu thủ sẽ sử dụng bao nhiêu thời gian. Ván đấu kéo dài lê thê. Đấu thủ Mác Đônen nghĩ một nước có khi hết cả giờ hoặc hơn nữa. Lúc đâu Labuađon còn kiên nhẫn, nhưng mỗi lúc ông đi một nước mà đối phương cứ trầm ngâm đi qua đi lại cả giờ khiến khán giả cũng phải chán nản bỏ về thì chính Labuađon cũng không chịu nổi và xin tự “giải thoát” bằng cách nhận thua.

Năm 1851 ở Luân Đôn người ta tổ chức cuộc đấu giữa 2 kiện tướng người Anh rất nổi tiếng là Xtauntôn và Uyliam. Quy định trận đấu ai thắng 7 ván trước là thắng cuộc. Khi tỷ số là 6-2, Xtauntôn chỉ còn một ván nữa là thắng song ông phải bỏ cuộc vì ở ván cuối Uyliam suy nghĩ quá lâu, ván đấu kéo dài đã 20 tiếng đồng hồ, có lúc gần 2 tiếng rưỡi ông ta mới chịu đi quân.

Môn thể thao thú vị này bắt đầu có vẻ như một cực hình với các kỳ thủ.

Đến năm 1853, để chấm dứt tình trạng đó, trong trận đấu giữa kiện tướng người Hungary là Leventan và người Đức là Gorovich người ta quy định thời gian cho mỗi nước đi là 10 phút. Nếu vượt quá thời gian quy định đó thì không tính thua nhưng phạt bằng tiền.

Đó là một bước tiến mới, song mỗi nước đi 10 phút cũng còn nhiều. Vì mỗi ván có thể kéo dài đến 12, 13 giờ và các kỳ thủ cũng khó chịu nổi. Vả lại không phải nước đi nào cũng đều suy nghĩ với thời gian bằng nhau. Có những thế cờ hiển nhiên không cần đến 10 phút và có những nước cờ trong 10 phút kỳ thủ chưa chắc tính ra đúng.

Đến năm 1866, có trận đấu giữa kiện tướng Paunxen và Kôlit. Người ta quy định cho trận đấu này là trong vòng 2 giờ mỗi đấu thủ bắt buộc phải đi đủ 24 nước. Nhưng vấn đề là ai vượt quá thời gian thì bị xử phạt như thế nào. Trong trận đấu đó có những quy định rạch ròi. Điều 2 bản quy ước trận đấu ghi rõ: “Trong trường hợp đấu thủ vượt quá thời gian quy định của ván đấu, nếu đấu thủ đó thắng thì chỉ được tính là hoà, nếu hoà thì bị tính là thua, nếu thua thì bị tính là hai ván thua”.

Nghiêm khắc hơn nữa, điều 3 ghi: “Nếu một trong hai đối thủ sử dụng thời gian gấp đôi mức thời gian quy định của đấu thủ kia thì thắng sẽ bị tính là thua, hoà sẽ bị tính là thua hai ván và thua sẽ bị tính là thua ba ván”.

Tuy vậy tính logic của các điều khoản trên không cao. Nó chỉ là phản ứng quá mạnh trước “bài học Uyliam”. Thực ra chỉ cần quy định rằng đấu thủ nào sử dụng quá thời gian quy ước thì bị thua ván đó là đủ.

Một vấn đề đặt ra là dùng dụng cụ nào để đo thời gian cho mỗi kỳ thủ? Ban đầu, người ta dùng đồng hồ cát. Sau đó dùng hai đồng hồ riêng rẽ và lần lượt bấm giây. Song như vậy, vẫn cứ phải ghi liên tục số thời gian rồi cộng lại. Người thì đấu thì vướng víu khó chịu còn trọng tài cũng mệt mỏi khi ghi chép.

Và rồi trận đấu năm 1883 ở Luân Đôn đã chấm dứt vấn đề nan giải trên. Tại trận đấu này đã cho ra mắt chiếc đồng hồ hai mặt của một thợ cơ khí người Anh ở vùng Mansextơ tên là Tômax Brait Uynxon. Trên mỗi mặt đồng hồ có một nút bấm. Khi một trong hai đối thủ đi xong một nước người đó bấm đồng hồ của mình, lập tức đồng hồ sẽ ngưng chạy, còn đồng hồ của đối phương sẽ đo thời gian suy nghĩ của anh ta. Và khi đối thủ kia đi xong cũng sẽ bấm nút như thế…

Chiếc đồng hồ đó được giới cờ nhiệt liệt hoan nghênh và được sử dụng rộng rãi ở các nước khác. Tính ra loại đồng hồ này đã tồn tại trên trăm năm.

Càng ngày luật chơi càng hoàn thiện. Cho đến trận đấu giữa các danh thủ giỏi nhất ở nước Nga tại Petécbua 1878-1879 thì luật chơi đã na ná như sau này: vượt quá thời gian thắng thành hoà, hoà thành thua.

Cũng có phái bảo thủ cho rằng phạt tiền hợp lý hơn. Vào năm 1906, theo đề nghị của Taras, người ra luật định phạt tiền rất hoàn chỉnh cho trận đấu ở Nurember. Tự dưng nảy ra khuynh hướng là đấu thủ nào cũng muốn nộp tiền để có thời gian suy nghĩ giành thắng lợi. Sự thể dẫn tới chỗ có người chịu phạt tiền nhiều lần để có thời gian suy nghĩ nước hay giành thắng lợi. Theo quy định cứ một giờ phải đi 15 nước, quá một phút bị phạt một Mác. Kết quả ban tổ chức thu được một số tiền khổng lồ, còn kỳ thủ thì lắm người không còn một xu dính túi về nhà. Chính Taras cũng là “nạn nhân” của luật này trong ván đấu với Xanve, ông không chỉ bị thua mà còn bị phạt 60 Mác cho một giờ vượt quy định.

Sau vụ này, các kỳ thủ mới tỉnh táo ra và hình thức phạt tiền chấm dứt.

Ngày nay mỗi đấu thủ phải đi 40 nước trong 2 giờ. Thời gian đó đủ phát triển quân và đặt chiến lược cũng như phù hợp với thể lực và sức chịu đựng về mặt tâm lý của người chơi.

(Visited 7 times, 1 visits today)